Uluslararası fikrî mülkiyet planı tek bir “dünya tescili”nden oluşmaz. Hak türü, hedef ülke, başvuru tarihi ve ticari kullanım birlikte belirlenir; marka, tasarım, patent ve telif için farklı yollar seçilir.
Önce hak ve ülke haritası
Ürün adı, logo, ambalaj görünümü, teknik buluş, yazılım ve yaratıcı içerik aynı hak değildir. İlk adımda hak sahibini, yaratım ve ilk kullanım tarihlerini, mevcut tescilleri, lisansları ve satış yapılan ülkeleri tabloya dökmek gerekir. Marka kaydı alan adını otomatik devretmez; bir ülkedeki tescil başka ülkenin siciline kendiliğinden yayılmaz. Hedef pazar, üretim ve dağıtım zinciri başvuru sırasını belirler.
Madrid Sistemi: belirlenen ülkelerde marka koruması
Madrid Sistemi bir temel ulusal veya bölgesel başvuru/tescil üzerinden üye ülke ve bölgelerin belirlenmesini sağlar. Uluslararası sicile kayıt, belirlenen her ülkede koşulsuz koruma anlamına gelmez; ofisler kendi hukuklarına göre inceleme yapabilir ve ret bildirebilir. Mal ve hizmet sınıfları, ülke seçimi, temel hakla ilişki, itiraz olasılığı ve yenileme takvimi önceden kontrol edilir.
AB markası: EUIPO ile bölgesel yol
Avrupa Birliği markası, EUIPO üzerinden AB çapında bölgesel bir koruma yoludur. Belirli bir veya birkaç ülkede ulusal başvuru, AB markası ya da Madrid yoluyla AB belirlemesi arasında seçim yapılabilir. Önceki benzer haklar, hedef pazar ve olası itirazlar incelenmeden yalnız başvuru kolaylığına göre karar verilmemelidir. Bir pazardaki risk tüm stratejiyi etkileyebileceğinden ön araştırma ve sınıf seçimi önem taşır.
Tasarım: Lahey Sistemi ve ilk açıklama
Ürünün görünümü için Lahey Sistemi, belirlenen ülkelerde tasarım koruması istemeyi tek başvuruda toplayabilir. İlgili ofisler kendi hukuklarına göre ret bildirebilir; tek başvuru her yerde otomatik geçerli tasarım hakkı değildir. Fuar, katalog ve çevrimiçi tanıtım gibi ilk kamuya açıklama tarihleri korunmalı; önceki görseller, tasarımcı ve hak devri belgeleri dosyaya eklenmelidir.
Patent, PCT ve ticari sır seçimi
PCT, buluş için uluslararası başvuru aşamasını kolaylaştırır; patent verme kararı ulusal veya bölgesel ofislerde alınır. Teknik açıklama, önceki teknoloji araştırması, maliyet ve ülkelerin seçimi erken planlanmalıdır. Açıklanmaması gereken üretim bilgisi için ticari sır ve gizlilik düzeni ayrıca düşünülebilir. Patent başvurusu, üçüncü kişilerin haklarını ihlal etmeden ürünü piyasaya çıkarma serbestisi anlamına gelmez.
Telif, yazılım ve hak zinciri
Bern Sözleşmesi kapsamında eser koruması kural olarak tescil formalitesine bağlı değildir; hakların kapsamı ve yaptırım ilgili ülkenin hukukuyla birlikte değerlendirilir. Yazılım, görsel, metin ve veri tabanı çalışmalarında kimin neyi ürettiği, çalışan veya yüklenici sözleşmeleri, kaynak dosyalar ve kullanım izinleri kayıt altına alınmalıdır. Uluslararası lisanslarda dil, bölge, süre, değişiklik ve alt lisans koşulları açık olmalıdır.
Sınır ötesi taklit ürün ve gümrük
Taklit şüphesi taşıyan ürün veya ilan için marka/tasarım hakları, ürünün özgün özellikleri, satıcı kimliği, pazar yeri URL’si ve tarihli satış izleri birlikte incelenir. Otomatik görsel eşleşme yalnız ön bulgudur. AB’de uygun hak sahipleri, fikrî hak ihlali şüphesi taşıyan eşyanın gümrükte tutulması için müdahale başvurusu yapabilir. Bu yol platform bildirimi veya hukuk davasıyla aynı işlem değildir.
Lisans, devir ve uyuşmazlık çözümü
Sınır ötesi kullanım izninde ülke, hak türü, ürün, süre, münhasırlık, alt lisans, kalite denetimi, bedel ve raporlama belirtilmelidir. Uygulanacak hukuk, yetkili mahkeme veya uygun arabuluculuk/tahkim hükmü tarafların ilişkisine göre hazırlanır. Yabancı ülkedeki uyuşmazlıkta aynı sözleşmenin her ülkede aynı sonucu doğuracağı varsayılmamalıdır.
Başvuru dosyası için kayıt zinciri
Tescil ve başvuru numaraları, ilk kullanım örnekleri, üretim dosyaları, hak devirleri, lisanslar, dağıtıcı sözleşmeleri, tarihli ilanlar ve yazışmalar kronolojik hazırlanır. Deliller hukuka uygun elde edilmeli; müşteri ve üçüncü kişi verileri gereksiz yere çoğaltılmamalıdır. İnceleme sonunda ülke bazlı başvuru, izleme ve ihlal takvimi çıkarılır; her adımın muhatabı ve masrafı ayrıca netleştirilir.
İlgili mevzuat ve resmî kaynaklar
- WIPO · Madrid Sistemi başvuru ve ülke seçimi (EN)
- EUIPO · AB markası başvuru yolları (EN)
- WIPO · Lahey tasarım sistemi (EN)
- WIPO · PCT Başvuru Rehberi (EN)
- WIPO · Uluslararası telif koruması SSS (EN)
- Avrupa Komisyonu · Fikrî haklar için gümrük müdahalesi (EN)
- WIPO · Teknoloji transferi sözleşmeleri (EN)
- WIPO · Ticari sırların korunması (EN)
Bu rehber Türkiye’den doğan uluslararası fikrî mülkiyet işlemlerini genel olarak açıklar. Yabancı ülke hukuku, ofis uygulaması ve güncel süreler ilgili dosya ve ülke için ayrıca doğrulanır.
İçerikler genel bilgilendirme içindir; kişisel hukuki görüş niteliğinde değildir. İletişim kurulması tek başına avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
İlgili çalışma alanlarıFikrî ve Sınai Mülkiyet Hukuku